Rozdział 6
Kara śmierci w polskim prawie karnym po 1980 r.


W roku 1980 podjęto prace nad nowym kodeksem karnym. Opracowano dwa projekty zmian kodeksu: autorstwa komisji Ministerstwa Sprawiedliwości oraz projekt ekspertów skupionych przy „Solidarności”.Projekt pierwszy proponował dwa warianty, albo zniesienia kary śmierci i zastąpienia jej karą dożywotniego więzienia, albo ograniczenia jej stosowania do dwóch przestępstw: zabójstwa i zdrady ojczyzny.Projekt drugi proponował całkowite zniesienie kary śmierci.

Wprowadzenie stanu wojennego przerwało rozważania abolicjonistyczne. Uchwalono dekret z 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego, który przewidywał, że w czasie obowiązywania stanu wojennego, za przestępstwa podlegające postępowaniu doraźnemu sąd może wymierzyć karę śmierci, jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia konkretnego przestępstwa nie jest niższa od 8 lat pozbawienia wolności. W wyniku tego zakres stosowania kary śmierci rozszerzył się do 86 typów przestępstw. W czasie zawieszenia stanu wojennego regulacje prawne przewidywały zagrożenie karą śmierci za prawie 40 przestępstw.

W roku 1988 wykonano w Polsce ostatnią egzekucję. Od tego roku obowiązywało w Polsce faktyczne moratorium na stosowanie kary śmierci, czyli kara ta nie była wykonywana, mimo iż nadal istniała w katalogu kar, ponieważ Rada Państwa, a później Prezydent, który przejął jej uprawnienia, nie dawała odpowiedzi o skorzystaniu, bądź nie z prawa łaski. Moratorium faktyczne zostało przekształcone przez ustawę z dnia 12 lipca 1995 r. o zmianie kodeksu karnego, kodeksu karnego wykonawczego oraz o podwyższeniu dolnych i górnych granic grzywien i nawiązek w prawie karnym w moratorium ustawowe na wykonywanie kary śmierci. Moratorium ustawowe wprowadzono na okres 5 lat, przywrócono jednocześnie karę dożywotniego więzienia, lecz nie zawieszono możliwości orzekania kary śmierci.

Jednocześnie już od końca 1987 r. trwały prace nad nową kodyfikacją prawa karnego. Na początku lat dziewięćdziesiątych ukazało się pięć projektów nowego kodeksu karnego i żaden z nich nie zawierał kary śmierci w katalogu kar przewidzianych na czas pokoju.

W 1995 r. prace nad kodyfikacją weszły w końcowy etap. Sejmowa Nadzwyczajna Komisja do Spraw Kodyfikacji Karnych odrzuciła na swoim posiedzeniu wniosek o zaliczenie kary śmierci do katalogu kar grożących za zabójstwo kwalifikowane większością 8 głosów, przeciw 5 głosom. Komisja zdecydowała się także i to jednogłośnie nie rekomendować Sejmowi przyjęcia poprawki zgłoszonej w drugim czytaniu projektu, proponującej włączenie kary śmierci do katalogu kar zasadniczych.
Ostatecznie kara śmierci nie znalazła się w kodeksie karnym uchwalonym 20 czerwca 1997 r. Ustawa – Przepisy wprowadzające kodeks karny przewiduje w art. 14 zamianę orzeczonej już, a nie wykonanej kary śmierci, na karę dożywotniego pozbawienia wolności. W uzasadnieniu do projektu kodeksu karnego odnośnie kary śmierci napisano: "kara ta nie da się pogodzić z zasadą godności człowieka i współczesnym systemem wartości, (a także – przyp. S.W.) (...) wyniki badań kryminologicznych przemawiają przeciwko tej karze". 
Własna strona internetowa za darmo - sprawdź